Ulica Puławska w Warszawie - ulica Puławska w Piasecznie|Zanim wytyczono dzisiejszą ulicę Puławską, z Warszawy do Piaseczna droga wiodła przez wieś Mokotowo, położone blisko siebie wsie Witki i Szopy, wieś z kościołem parafialnym Służewo, wieś Jemielinek (dziś Imielin) i dalej na południe, z pominięciem od wschodu zabudowy wsi Dąbrówka.
<br>	W Służewie gościniec rozgałęział się , także w kierunku Góry Kalwarii przez Wolicę, Kabaty, Jeziornę, Słomczyn, Brześce, Moczydłów. Droga z Warszawy przez Wilanów, Powsin, Powsinek, Jeziornę posiadała młodszą, także staropolską metrykę.
<br>	Średniowieczne Mokotowo, potem Mokotów rozciągało się między Jazdowem, Wierzbnem i Służewem. Droga nad dawną skarpą wiślaną, zwana już na początku XVI w. mokotowską, wychodziła z Warszawą linią dzisiejszej ulicy Mokotowskiej, łącząc się z linią dzisiejszej ulicy Puławskiej.
<br>	W XVII w. Szopy nabyli karmelici bosi z Krakowskiego Przedmieścia. Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej, władze pruskie osadziły tu kolonistów niemieckich, tworząc wieś Szopy Niemieckie. W 1840 r. w Szopach założono wytwórnię mydła i świec.
<br>	Na Mokotowie osadzono emigrantów francuskich, z których Henrykowi Bonnet zawdzięcza nazwę Henryków (zobacz plan z 1880 r.). Powstały też Szopy Francuskie.
<br>	Właścicielem Wierzbna do 1822 r. był pułkownik Józef Sowiński.
<br>	Królikarnia powstała w 2 połowie XVIII w. W 1849 r. z rąk książąt Radziwiłłów kupił ją razem z pałacem Ksawery Pusłowski. Od niego wzięła nazwę dzielnica i ulica Ksawerów, stanowiąca przecznicę Puławskiej. Znalazł tu siedzibę Instytut Moralnie Zaniedbanych Dzieci (tak nazywano młodocianych włóczęgów i młodzież „rozpuszczoną”) wraz z kaplicą i gospodarstwem ogrodniczym.
<br>	Pałacyk mokotowski księżnej Lubomirskiej nabył w 1845 r. litograf warszawski Franciszek Szuster. W pobliżu pałacyku Szustra i parku Morskie Oko w 1994 r. odsłonięto pomnik Jana Matejki.
<br>	W 1856 r. powstał przy Puławskiej w pobliżu Dolnej kościół filialny Św. Aleksandra. W latach 50. XX w. zbudowano na Mokotowie przy Puławskiej kościół Narodzenia NMP w parafii Św. Michała, na miejsce zniszczonego podczas wojny.
<br>	W końcu XIX w., u zbiegu ulic Puławskiej i Rakowieckiej wybudowano koszary wojskowe.
<br>	Gmina Mokotów i część gminy Wilanów przed I wojną światową zabiegały o przedłużenie tramwaju do Wierzbna i przemianowanie ulicy Nowoaleksandryjskiej na Nowomarszałkowską, ponieważ stanowiła przedłużenie warszawskiej ulicy Marszałkowskiej.
<br>Teren gmin nabrał wówczas charakteru miejskiego. W 1916 r. przyłączono do Warszawy całą gminę Mokotów, a z gminy Wilanów m.in. wieś Szopy.
<br>	W 1916 r. władze niemieckie wyraziły zgodę na przemianowanie nazwy ulicy Nowoaleksandryjskiej w Warszawie i w Piasecznie na ulicę Puławską. Kolejne wsie położone na południe od Szop - wzdłuż szosy puławskiej - z Dąbrówką włącznie, przyłączono do Warszawy w 1938 i 1951 r. Puławska stała się wówczas najdłuższą ulicą warszawskiej dzielnicy Mokotów; ma długość 12.250 m. Numeracja domów na Puławskiej, odmiennie niż przy innych ulicach Warszawy, wzrasta w kierunku południowym (w górę Wisły), przy czym numery nieparzyste znajdują się po stronie wschodniej. W Piasecznie po tej stronie znajdują się domy oznaczone numerami parzystymi, a numeracja rośnie od rynku (od 1933 r. Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego) w kierunku Warszawy.
<br>	Do drugiej dekady XIX w., do rynku piaseczyńskiego dojeżdżano od wsi Dąbrówka tzw.Gościńcem Warszawskim i ulicą Warszawską. Na planie z 1805 r., na początku tej ulicy od strony Warszawy stała karczma miejska. W początkowym okresie Królestwa Kongresowego wytyczono z Warszawy szosę (z francuskiego „chaussée”, czyli bita droga) Puławską do miasta Puławy wzdłuż linii prostej. Na odcinku do Piaseczna, zbudowanym do 1825 r., miał tylko dwa zakręty, na wysokości Służewca i przed Piasecznem. Planowano nieliczne zakręty przed terenami zabudowanymi, w celu zwolnienia koni, aby - rozpędzone - nie tratowały przechodniów.
<br>Trakt, podobnie jak kilka innych, wychodzących z Warszawy, miał znaczenie strategiczne (szybkie przemieszczanie się wojska, przejazdy poczty itp.), a jego budowę sfinansowały władze centralne w Petersburgu. Zaplanowany był w taki sposób, aby łączył miasta, a omijał wsie w odległości około jednego kilometra. Koszary drogowe, w których mieszkała służba utrzymania szosy, zbudowano w Pyrach, w połowie drogi między Warszawą i Piasecznem.
<br>W 1845 r. car zaaprobował zmianę nazwy Puław na Nową Aleksandrię, dlatego szosę Puławską nazwano Nowoaleksandryjską. Początek brała od Ronda Mokotowskiego (przy rogatkach mokotowskich), które ok. 1875 r. zmieniło nazwę na Plac Keksholmski od nazwy rosyjskiego pułku keksholmskiego, stacjonującego w pobliskich koszarach. W 1919 r. jego nazwę zmieniono na plac Unii Lubelskiej. Dawna cerkiew wojskowa to obecnie kościół ewangelicko-augsburski przy ul. Puławskiej 2.
<br>W okresie modernizacji twierdzy „Warszawa”, w latach 1891-1892 zbudowano na obszarze ograniczonym przez obecną aleję Lotników i ulice: Modzelewskiego, Smyczkową i Puławską fort VIIA. Zadaniem fortu było wzmocnienie obrony na osi szosy Nowoaleksandryjskiej. Na przedpolu znajdowała się dolina Potoku Służewieckiego z licznymi rozlewiskami, stanowiącymi przeszkodę naturalną. Fort zniszczono przed wybuchem I wojny światowej, w związku z rozporządzeniem o kasacji twierdzy z 1909 r.
<br>W 1898 r. rozpoczęto budowę kolei wąskotorowej nazwanej Grójecką. Tory położono wzdłuż szosy Nowoaleksandryjskiej aż do Góry Kalwarii. Przecinała szosę tylko w dwóch miejscach, w Szopach (przejście z prawego pobocza na lewe) i przed Piasecznem. W 1935 r. połączono Kolej Wilanowską z Grójecką w obrębie Piaseczna, usuwając tory z ulicy Chyliczkowskiej, przy której znajdowała się stacja końcowa tej pierwszej. Wtedy powstał nowy przystanek Iwiczna (późniejsze Piaseczno Przemysłowe).
<br>W 1937 r. początkową stację Kolei Grójeckiej przeniesiono do Szop Polskich, stąd jej nowa nazwa - Szopy. Określenie „Dworzec Południowy” wprowadzono podczas okupacji niemieckiej („Dworzec Północny” znajdował się koło Cytadeli - połączenie z Modlinem). W 1969 r. zawieszono ruch pociągów między stacjami Dworzec Południowy - Warszawa-Dąbrówka, a od 1971 r. na stałe zawieszono kursowanie pociągów na odcinku Warszawa-Dąbrówka - Piaseczno Przemysłowe - Piaseczno Miasto - Góra Kalwaria.
<br>Piaseczyńska ulica Puławska przed wybuchem II wojny była zabudowana tylko po jednej, prawej stronie od rynku i tylko do ulicy Młynarskiej. Znajdowała się tu kuźnia. Po lewej stronie zabudowany był zbieg ulic Puławskiej i Fabrycznej, która prowadziła do Łozisk (w granicach Piaseczna).  Budynki przy tej ulicy zostały częściowo zniszczone we wrześniu 1939 r. Według danych z 1942 r. pięć posesji przy Puławskiej stanowiło własność hipoteczną Żydów.
<br>Po II wojnie światowej w Piasecznie-Iwicznej zbudowano przy Puławskiej: Podoficerską Szkołę Milicji Obywatelskiej Ruchu Drogowego (1955; przeniesiona do Legionowa; obecnie Oddział Prewencji Komendy Stołecznej Policji), na licencji radzieckiej Zakłady Lamp Oscyloskopowych „Zelos” (1956; od 1954 r. budowano w tym miejscu Zakłady Remontowe Maszyn i Urządzeń Wiertniczych), których upadłość ogłoszono w 1993 r., Zakłady Lamp Nadawczych „Lamina” (1957; w latach 90. podzieliły się na trzy spółki).
<br>W latach 1983-1995 wzdłuż Puławskiej istniała, jedyna wówczas w Warszawie, linia trolejbusowa. Wcześniej, bo w 1971 r. przedłużono trasę autobusów MZK od granic Warszawy w Dąbrówce do Piaseczna, początkowo tylko do rynku.
<br>Dawne wsie położone wzdłuż ulicy (dawnej szosy) Puławskiej to: Służewiec, który powstał w XV w., przed włączeniem do Warszawy w 1938 r. należał do gminy Wilanów; Służew, który istniał już w XII w.; w 1238 r. biskup poznański Paweł erygował w Służewie kościół pod wezwaniem NMP i Św. Katarzyny; przed włączeniem do Warszawy w 1938 r. należał do gminy Wilanów; Imielin, wieś wzmiankowana w XV w.; przed przyłączeniem do Warszawy w 1951 r. należała do gminy Falenty; Grabów, wieś założona w XVIII w. przez Grabowskiego; przed przyłączeniem do Warszawy w 1951 r. należała do gminy Falenty; Grabówek, który powstał w XIX w.; Pyry, kolonia, później folwark i cegielnia, powstała w XVIII w.; w latach 50. XX w. zbudowano neoromański kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła; przed przyłączeniem do Warszawy w 1951 r. należała do gminy Wilanów; Dąbrówka, która powstała w XV w.; w XVII w. król Zygmunt III Waza zamienił z warszawskim zakonem augustianów Ujazdów na folwark Dąbrówkę; w 1819 r. zakup przez hrabiów Potockich z Wilanowa; znajdowała się tu cegielnia; należała do parafii Piaseczno; od 1946 r. w parafii Pyry; do 1951 r. w gminie Wilanów, później w granicach Warszawy; Mysiadło, kolonia założona w połowie XIX w. na gruntach folwarku Dąbrówka; do 1867 r. w gminie Wilanów, do 1952 r. w gminie Nowo-Iwiczna, później w gminie, przejściowo gromadzie Lesznowola; należało do parafii Piaseczno, od 1983 r. w parafii w Iwicznej.
<br>
<br>	         <i>Ewa i Włodzimierz Bagieńscy</i>|TEST